آن گاه ميزانى برايش نصب كنم ، و نامه اى برايش بگشايم ، و نامه اش را بدست راستش بدهم ، او را در حالى كه باز ، و روشن است ، بخواند و آن گاه بين خودم و او مترجمى نگذارم ، اين صفات دوستداران است . اى احمد ! هم خود را ، هم واحد كن ، و زبانت را زبانى واحد ، و بدنت را بدنى زنده ساز ، كه تا ابد غافل نماند ، چه هر كس از من غافل شود ، من در امر او بى اعتنا شوم ، ديگر باكى ندارم كه در كدام وادى هلاك شود . « 1 » و نيز در بحار الأنوار از كافى ، و معانى الأخبار ، و نوادر راوندى ، با چند سند مختلف از امام صادق و امام كاظم ع ، روايتى آورده كه ما عبارت كافى را در اينجا نقل مىكنيم ، و آن اين است كه رسول خدا به حارثة بن مالك بن نعمان انصارى برخورد كرد و از وى پرسيد : حالت چطور است اى حارثه ؟ عرضه داشت : يا رسول اللَّه ( ص ) مؤمنى هستم حقيقى ، حضرت فرمود : براى هر چيزى حقيقتى و نشانه ايست ، نشانه اينكه ايمانت حقيقى است چيست ؟ عرضه داشت يا رسول اللَّه ( ص ) ! دلم از دنيا كنده شده ، و در نتيجه شبها بخواب نمىروم ، و روزهاى گرم را روزه ميدارم ، و گويى بعرش پروردگارم نظر مىكنم كه براى حساب افراشته شده ، و گويى به اهل بهشت مىنگرم ، كه در بهشت به زيارت يكديگر مىروند ، و گويى ناله هاى اهل دوزخ را مىشنوم ، حضرت فرمود : بنده اى است كه خدا قلبش را روشن ساخته ، ( و سپس رو كرد بحارثه و فرمود ) : ديده ات باز شده ، قدرش را بدان ، و بر آن ثابت قدم باش « 2 » . مؤلف : اين دو روايت پيرامون مرتبه چهارم از اسلام و ايمان سخن ميگويند و در خصوصيات معناى آن دو ، رواياتى بسيار و متفرق هست ، كه مقدارى از آنها را در طى اين كتاب ايراد مىكنيم انشاء اللَّه تعالى . آيات مورد بحث هم به بيانى كه مىآيد اين روايات را تاييد مىكند ، اين نكته را هم بايد دانست كه در مقابل هر مرتبه از مراتب ايمان و اسلام ، مرتبه اى از كفر و شرك قرار دارد ، اين نيز معلوم است كه هر قدر معناى اسلام و ايمان دقيقتر و راهش باريكتر شود ، نجات از شرك و كفرى كه در مقابل آنست دشوارتر مىشود . اين نيز واضح است كه هيچ مرتبه اى از مراتب پائين اسلام و ايمان ، با كفر و شرك در مرتبه بالاتر و ظهور آثار آن دو منافات ندارد ( مثلا كسى كه در حد اقل از اسلام و ايمان است ، ممكن است رياى در عبادت از او سر بزند ، و چنان نيست كه اگر رياكارى نمود بگوئيم : اصلا مسلمان

--> 1 - بحار الانوار ج 77 ص 21 حديث 6 2 - بحار الانوار ج 67 ص 287 حديث 9